نحوه اجرای رأی داور در ایران ؛ مراحل، موانع و نکات حقوقی
نحوه اجرای رأی داور در ایران ؛ مراحل، موانع و نکات حقوقی
در بحث نحوه اجرای رأی داور در ایران ؛ ابتدا باید بگوییم داوری بهعنوان یکی از شیوههای جایگزین حل اختلاف، در سالهای اخیر بهویژه در قراردادهای تجاری، جایگاه ویژهای یافته است. اما صدور رأی داوری بهتنهایی پایان کار نیست؛ اجرای رأی داور مهمترین بخش این فرایند است، زیرا تا زمانی که رأی داور اجرا نشود، هدف اصلی داوری که همان رفع اختلاف و احقاق حق است، تحقق نمییابد.
در این مقاله مراحل، موانع و نکات کلیدی اجرای رأی داوری در نظام حقوقی ایران بررسی میشود.
مقاله پیشنهادی برای شما:
مفهوم و مبنای اجرای رأی داور
مطابق مواد ۴۸۹ تا ۵۰۱ قانون آیین دادرسی مدنی، در خصوص نحوه اجرای رأی داور در ایران ، رأی داور پس از ابلاغ به طرفین، در صورت عدم اعتراض در مهلت مقرر، قطعی و لازمالاجرا محسوب میشود.
مبنای اجرای رأی داوری، اصل حاکمیت اراده طرفین است؛ یعنی طرفین با پذیرش داوری، توافق کردهاند که رأی داور برایشان الزامآور باشد.
نحوه اجرای رأی داور در ایران ؛ مراحل اجرای رأی داور در ایران
۱. ابلاغ رأی داوری
در نحوه اجرای رأی داور در ایران بایستی بگوییم پس از صدور رأی، داور موظف است نسخهای از رأی را به هر یک از طرفین ابلاغ کند.
ابلاغ باید مطابق مقررات قانونی انجام شود تا آغاز مهلت اعتراض قانونی معتبر باشد.
۲. مهلت اعتراض یا ابطال رأی
مطابق ماده ۴۹۰ قانون آیین دادرسی مدنی، در خصوص نحوه اجرای رأی داور در ایران ، هر یک از طرفین میتواند ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی، به دادگاه صالح اعتراض کند و درخواست ابطال رأی داوری دهد.
در داوریهای بینالمللی، این مهلت مطابق ماده ۳۳ قانون داوری تجاری بینالمللی ایران، سه ماه از تاریخ ابلاغ رأی است.
۳. درخواست صدور دستور اجرا
اگر مهلت اعتراض منقضی شود و هیچ درخواستی برای ابطال مطرح نشود، ذینفع میتواند از دادگاه عمومی محل صدور رأی داوری تقاضای صدور دستور اجرای رأی را بنماید.
دادگاه در این مرحله فقط بررسی میکند که رأی داور باطل نشده و از نظر شکلی قابل اجراست؛ در ماهیت رأی ورود نمیکند.
۴. صدور اجراییه و اجرای رأی
در صورت احراز شرایط، دادگاه دستور اجرای رأی داور را صادر میکند. پس از آن، رأی داوری همانند احکام قطعی دادگاهها توسط اجرای احکام مدنی به اجرا گذاشته میشود.
موانع اجرای رأی داوری
رأی داور در موارد زیر قابل اجرا نیست یا اجرای آن با مانع روبهرو میشود:
- ابطال رأی داور توسط دادگاه به استناد ماده ۴۸۹ ق.آ.د.م (بهدلیل تخلف از قوانین آمره، خروج از حدود اختیار یا فقدان صلاحیت داور)
- ابطال شرط داوری یا بطلان قرارداد اصلی در صورتی که استقلال شرط داوری احراز نشود
- عدم رعایت تشریفات قانونی در فرایند داوری (مثل عدم ابلاغ صحیح یا عدم دعوت طرف مقابل)
- تعارض رأی داور با نظم عمومی یا قوانین آمره کشور
- در داوریهای بینالمللی: مخالفت رأی با اصول عدالت یا مغایرت با مفاد کنوانسیون نیویورک
نکات حقوقی مهم در اجرای رأی داوری
- دادگاه صلاحیتدار: دادگاه عمومی محل صدور رأی داوری، مرجع صالح برای اجرای رأی است.
- عدم قابلیت اجرا بدون دستور دادگاه: هیچ رأی داوری—even اگر قطعی باشد—بدون دستور اجرای دادگاه قابلیت اجرا ندارد.
- اجرای رأی داور خارجی: در صورت صدور رأی در خارج از ایران، اجرای آن منوط به تطابق با مفاد کنوانسیون نیویورک ۱۹۵۸ و اصل عمل متقابل است.
- اجرای موقت رأی: در نظام حقوقی ایران، اجرای موقت رأی داور (پیش از قطعیت) پیشبینی نشده است.
- اعتبار امر قضاوتشده: رأی قطعی داوری از حیث اعتبار امر مختوم مشابه احکام دادگاههاست و مانع رسیدگی مجدد در همان موضوع میشود.
نحوه اجرای رأی داور در ایران – نتیجهگیری
اجرای رأی داوری در نظام حقوقی ایران مستلزم طی مراحل قانونی و رعایت مهلتهای مقرر است.
با توجه به اینکه کوچکترین نقص در فرایند داوری ممکن است منجر به ابطال یا عدم اجرای رأی شود، بهرهگیری از مشاوره حقوقی تخصصی در حوزه داوری برای تنظیم قرارداد داوری، انتخاب داور و پیگیری اجرای رأی، ضروری است.
خدمات مؤسسه حقوقی جاد
مؤسسه حقوقی جاد با تیمی از وکلای متخصص در حوزه داوری داخلی و بینالمللی، آماده ارائه خدمات زیر است:
- تنظیم و بازبینی شرط داوری در قراردادها
- نمایندگی طرفین در داوریهای تجاری داخلی و بینالمللی
- پیگیری اجرای رأی داوری در مراجع قضایی ایران
- ارائه مشاوره در خصوص ابطال یا اجرای آرای داوری خارجی
جهت کسب اطلاعات در خصوص دوره DBA داوری دانشگاه تهران سایت https://utdba.com/T4agncy را دنبال نمایید.
